Chào bạn,
Sáng nay mở bảng điện lên, nhìn giá dầu thô vọt qua mốc 112 đô/thùng (tăng hơn 50% từ trước biến cố), còn giá khí đốt thì dựng đứng 85%, tự nhiên tôi lại thấy buồn cười với cách đám đông đang phản ứng.
Nếu bạn lướt qua thị trường phái sinh lúc này, bạn sẽ thấy dân buôn đang cược mẻ lớn vào cửa giá năng lượng sẽ giảm mạnh từ tháng 7 trở đi. Logic của họ rất đơn giản: Các bên sắp đạt được thỏa thuận, súng sắp ngừng nổ, eo biển mở cửa lại là dầu sẽ chảy ngập thị trường.
Nghe êm tai đúng không? Nhưng kinh nghiệm từ những lần cháy túi trong quá khứ dạy tôi một bài học xương máu: Đừng bao giờ lấy tốc độ của dòng tiền trên giấy để đo lường tốc độ của thế giới vật lý.
Thị trường tài chính có thể đảo chiều trong một phần nghìn giây chỉ bằng một cú click chuột. Nhưng trong thế giới thực, kể cả khi thỏa thuận hòa bình được ký kết ngay chiều nay, chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu vẫn sẽ tê liệt trong nhiều tháng tới. Và đây là bản chất thực sự của cuộc chơi mà các tay to đang giấu bạn.
1. Mỏ dầu không phải cái vòi nước, không thể cứ vặn là chảy
Đám đông nghĩ rằng chỉ cần dỡ bỏ phong tỏa là các quốc gia xuất khẩu sẽ lập tức bơm lại 10 triệu thùng dầu/ngày. Không có chuyện đó đâu.
Khi bạn đóng một giếng dầu hay một trạm khí đốt trong nhiều tuần, bạn không thể bật nó lại trong một cái chớp mắt. Áp suất phải được đẩy lên từ từ, hệ thống ống dẫn phải được rà soát từng rập nứt. Cố tình ép tiến độ? Toàn bộ mỏ sẽ hỏng nặng hơn. Dân trong nghề thừa biết quá trình khởi động lại này ngốn ít nhất 2 đến 4 tuần.
Đó là chưa kể khí đốt (LNG). Có những nhà máy hóa lỏng bị dính miểng hư hỏng. Máy móc phải được sửa, ống dẫn phải được làm sạch hơi ẩm hoàn toàn trước khi làm lạnh lại xuống mức âm 160 độ C. Bạn vội vàng bơm khí lạnh vào một đường ống còn ẩm? Kim loại sẽ co ngót không đều và vỡ vụn. Sửa chữa những thứ này tính bằng tháng, thậm chí bằng năm.
2. Tàu nằm bờ và bài toán “phí bảo hiểm sinh tử”
Giả sử dầu đã bơm lên được, thì lấy gì chở đi?
Lúc này, đang có hàng trăm con tàu kẹt cứng ở vùng Vịnh. Súng vừa ngừng nổ, không một vị thuyền trưởng lão làng nào dám nhổ neo ngay lập tức. Họ phải chờ xem tình hình có thực sự êm xuôi không, rà soát xem có chướng ngại vật hay hạ tầng cảng nào bị chìm dưới nước không.
Cái rào cản lớn nhất nằm ở bọn bảo hiểm. Hiện tại, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã tăng vọt lên mức 1%, thậm chí 10% giá trị con tàu. Đừng hy vọng các tập đoàn bảo hiểm sẽ hạ giá chỉ vì vài tờ giấy đình chiến. Họ sẽ neo mức phí cắt cổ đó rất lâu.
Thêm nữa, đội siêu tàu chở dầu thế giới không nằm chực chờ ở đó. Khi có biến, chúng đã bỏ đi kiếm ăn ở các đại dương khác. Để gọi một con tàu từ Mỹ hay Trung Quốc quay lại bốc hàng, bạn mất nguyên một vòng kịch bản đi lại lên tới 90 ngày.
3. Lọc dầu: Cỗ máy nguội lạnh
Khâu cuối cùng là các nhà máy lọc dầu ở châu Á. Thời gian qua vì thiếu dầu thô, nhiều nơi đã phải đóng cửa các tổ máy. Tương tự như khâu khai thác, việc hâm nóng lại một nhà máy lọc dầu khổng lồ đòi hỏi sự cẩn trọng tột độ. Bạn phải bơm lại điện, hơi nước, nước làm mát và tăng nhiệt độ cực kỳ chậm để tránh nứt vỡ kim loại. Quá trình này ngốn thêm vài tuần nữa.
Kết cục thực tế bạn phải đối mặt
Bạn cộng tất cả những độ trễ vật lý đó lại sẽ thấy bức tranh sự thật: Kể cả khi có phép màu hòa bình xuất hiện vào ngày mai, thị trường năng lượng vẫn sẽ mất thêm ít nhất 4 tháng để khôi phục lại trạng thái bình thường.
Hệ quả là gì? Dù kịch bản tốt nhất xảy ra, thế giới năm nay vẫn mất đi khoảng 3-4% tổng nguồn cung dầu và khí đốt dự kiến. Các kho dự trữ sẽ cạn kiệt xuống mức đáy lịch sử. Khi những giọt dầu cuối cùng trong kho vơi đi, tình trạng mua hoảng loạn (panic buying) chắc chắn sẽ xảy ra, đặc biệt là khi mùa đông đang tới gần.
Nên là, khi nhìn thấy tin tức đình chiến, đừng vội fomo đánh xuống (short) giá năng lượng hay ảo tưởng rằng lạm phát sẽ bốc hơi ngay lập tức. Hãy tỉnh táo rà soát lại cấu trúc danh mục đầu tư của bạn, bởi vì di chứng của cú sốc này sẽ còn hành hạ nền kinh tế lâu hơn những gì bảng điện đang phản ánh rất nhiều.
Ở thị trường này, ảo tưởng là thứ phải trả giá bằng tiền mặt. Giữ cái đầu lạnh nhé!
