Chào bạn,
Nếu có dịp đến Nam Kinh (Trung Quốc) những ngày này, bạn sẽ thấy một cảnh tượng kỳ lạ tại Deji Plaza: Hàng dài người xếp hàng rồng rắn không phải để mua túi Hermès, mà để… đi vệ sinh.
Tầng 6 của trung tâm thương mại này có một khu nhà vệ sinh dát vàng, trang trí đèn neon lấp lánh và đặt cả một cây đại dương cầm (Grand Piano). Sự xa hoa đến mức lố bịch này đã biến Deji Plaza thành “cỗ máy in tiền” khủng khiếp nhất thế giới với doanh thu 3.5 tỷ USD trong năm qua.
Nhìn vào đó, các quan chức Bắc Kinh đang xoa tay hài lòng. Họ tin rằng họ đã tìm ra công thức để cứu vãn nền kinh tế đang trì trệ: “Hãy xây thêm nhiều nhà vệ sinh dát vàng!”
Nhưng dưới góc nhìn vĩ mô của tôi, đây là một tư duy sai lầm chết người. Và nếu bạn đang định đầu tư vào thị trường Trung Quốc (Hang Seng, A50) dựa trên những “tín hiệu phục hồi” kiểu này, hãy cẩn trọng.
Dưới đây là sự thật đằng sau ánh hào quang của những chiếc bồn cầu vàng.
1. Ảo tưởng về “Cầu tiềm năng” (Latent Demand)
Chính phủ Trung Quốc đang đặt cược vào một lý thuyết: Dân Trung Quốc thực ra rất giàu, có rất nhiều tiền tiết kiệm (Excess Savings), nhưng họ không chịu tiêu vì hàng hóa chưa đủ… “dễ thương” hoặc chưa đủ “trải nghiệm”.
Vì thế, kế hoạch giải cứu kinh tế mới nhất (công bố 26/11/2025) tập trung hoàn toàn vào Nguồn Cung (Supply-side):
- Khuyến khích xây thêm các khu mua sắm “trải nghiệm” (như cái toilet kia).
- Bán thêm nhiều đồ chơi “cute” như Labubu của Pop Mart.
- Đẩy mạnh các cửa hàng Anime, E-sports.
Góc nhìn của tôi: Đây là sự ngụy biện. Người dân không thắt lưng buộc bụng vì thiếu đồ chơi Labubu hay thiếu chỗ đi vệ sinh đẹp. Họ không tiêu tiền vì họ đang SỢ.
- Họ sợ thất nghiệp (Tỷ lệ thất nghiệp giới trẻ vẫn ở mức báo động).
- Họ sợ tài sản bốc hơi (Khủng hoảng Bất động sản kéo dài làm túi tiền của tầng lớp trung lưu bé lại).
Khi bạn sợ ngày mai không có cơm ăn, thì cái toilet có dát kim cương bạn cũng không quan tâm.
2. Căn bệnh “Nghiện sản xuất” (Manufacturing Addiction)
Tại sao Bắc Kinh không phát tiền trực tiếp cho dân (như Mỹ làm thời Covid) để kích cầu? Vì tư duy cố hữu của họ: Sản xuất là gốc, Tiêu dùng là ngọn.
Họ thà đổ tiền vào trợ cấp cho các nhà máy, khuyến khích chương trình “đổi đồ gia dụng cũ lấy mới” (để nhà máy tiếp tục chạy), còn hơn là đưa tiền mặt cho người dân. Họ sợ nếu kích cầu tiêu dùng quá đà, nguồn lực sẽ chảy khỏi khu vực sản xuất – vốn là niềm tự hào của họ.
Kết quả là gì? Hàng hóa sản xuất ra ngày càng nhiều, chất lượng ngày càng cao (xe điện, điện thoại nội địa). Nhưng không có người mua. Đây là bài toán Thừa Cung (Over-supply) kinh điển. Xây thêm toilet dát vàng chỉ là cố gắng giải quyết phần ngọn của vấn đề bằng những chiêu trò “làm màu” (Gimmicks).
3. Bài học cho nhà đầu tư: Đừng nhìn vào “Vỏ”, hãy nhìn vào “Lõi”
Câu chuyện Deji Plaza ở Nam Kinh chỉ là một ngoại lệ hiếm hoi ở vùng đất giàu có nhất Trung Quốc. Nhìn sang các thành phố lân cận như Hợp Phì (Hefei), người dân vẫn đang đi tàu đến Nam Kinh chỉ để… ngắm, chứ không mua.
Là một nhà đầu tư, bạn cần nhìn thấy bản chất:
- Khủng hoảng niềm tin: Người giàu cảm thấy nghèo đi vì giá nhà giảm. Người nghèo cảm thấy bất an vì lương giảm.
- Giải pháp nửa vời: Các gói kích thích hiện tại chưa chạm vào được gốc rễ của nợ xấu bất động sản.
Kết luận của tôi: Chừng nào Bắc Kinh chưa chịu tung ra một gói kích thích tài khóa thực sự (khoảng 4 nghìn tỷ Nhân dân tệ) bơm thẳng vào túi tiền người dân để vực dậy niềm tin, thì nền kinh tế này vẫn sẽ còn ốm yếu.
Những chiếc toilet dát vàng có thể làm sáng rực một góc trung tâm thương mại, nhưng nó không thể làm sáng lên triển vọng kinh tế của cả một quốc gia. Đừng vội bắt đáy thị trường Trung Quốc lúc này, trừ khi bạn muốn làm “thanh khoản” cho họ.
(Tác giả: Nhật Quang – Vietnam Bull & Bear)
